Là chính sách mà ngân hàng trung ương của mỗi quốc gia điều tiết mức độ hoạt động kinh tế bằng cách tăng hoặc giảm lượng tiền. Khi ngân hàng trung ương tăng hoặc giảm lãi suất cơ bản, tỷ giá có thể biến động mạnh.
Lãi suất cơ bản là mức lãi suất khi ngân hàng trung ương cho các ngân hàng thương mại vay, đồng thời là lãi suất trung tâm làm chuẩn cho hệ thống lãi suất của một quốc gia.
Thông thường được thực hiện khi lo ngại lạm phát tăng do nền kinh tế quá nóng, hoặc ngược lại khi suy thoái khiến tiêu dùng và đầu tư bị thu hẹp.
Trường hợp nền kinh tế quá nóng Khi nền kinh tế quá nóng, giá cả tăng mạnh và giá bất động sản, cổ phiếu… tăng quá cao khiến bong bóng phình to. Nếu bong bóng vỡ đột ngột, nền kinh tế có thể bị rung lắc, vì vậy để hạ nhiệt nền kinh tế, ngân hàng trung ương sẽ tăng lãi suất cơ bản nhằm hút bớt tiền trong lưu thông. Khi lãi suất cơ bản tăng, các loại lãi suất khác cũng tăng theo, gánh nặng lãi vay lớn hơn khiến tín dụng giảm, giá cả được kiềm chế và giá cổ phiếu, bất động sản… cũng ổn định hơn.
Trường hợp nền kinh tế suy thoái Khi nền kinh tế suy thoái, tiêu dùng và đầu tư bị thu hẹp, và nếu khối lượng giao dịch trên các thị trường như cổ phiếu, bất động sản… giảm mạnh, ngân hàng trung ương sẽ cố gắng kích thích kinh tế bằng cách giảm lãi suất cơ bản. Khi lãi suất cơ bản giảm, các loại lãi suất khác cũng giảm; lãi suất thấp hơn khiến doanh nghiệp tăng đầu tư và cá nhân cũng chuyển hướng sang tiêu dùng hoặc đầu tư vào cổ phiếu, bất động sản… Nhờ vậy nền kinh tế đang suy giảm có thể phục hồi trở lại.
Còn gọi là QE, đúng như tên gọi là “nới lỏng về lượng”, tức ngân hàng trung ương trực tiếp bơm tiền vào thị trường. Trên thực tế, sau khủng hoảng tài chính năm 2008, Mỹ và nhiều quốc gia trên thế giới đã thực hiện chính sách nới lỏng định lượng.
Việc quyết định chính sách tài chính, bao gồm lãi suất cơ bản, thuộc về ngân hàng trung ương của mỗi quốc gia.
Hệ thống Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ (Federal Reserve System) Cục Dự trữ Liên bang (Fed) là cơ quan ra quyết định cao nhất về chính sách tài chính của Chính phủ Hoa Kỳ. Lãi suất cơ bản của Fed giúp dự đoán chính sách tài chính của Mỹ trong tương lai và có thể được xem là một chỉ báo kinh tế quan trọng ảnh hưởng đến biến động giá trị tài sản trên toàn cầu.
Ngân hàng Trung ương Châu Âu (European Central Bank) Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) là ngân hàng trung ương của Liên minh Châu Âu, là cơ quan phát hành đồng euro và chịu trách nhiệm về chính sách kinh tế của các quốc gia trong Eurozone. Tức là lãi suất của các quốc gia thuộc Eurozone được quyết định theo mức lãi suất do ECB đưa ra, vì vậy tác động đến toàn thị trường châu Âu là rất lớn.
Ngân hàng Trung ương Anh (Bank of England) Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) tổ chức cuộc họp chính sách tiền tệ khoảng 14 lần mỗi năm, và có đặc điểm là không ấn định thời điểm công bố kết quả như nhiều ngân hàng trung ương khác.
Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ (Swiss National Bank) Ngân hàng Trung ương Thụy Sĩ (SNB) thường được biết đến là một ngân hàng có tính bảo mật cao. SNB quyết định điều chỉnh hoặc giữ nguyên lãi suất Libor kỳ hạn 3 tháng đối với đồng franc Thụy Sĩ trong phạm vi 1%. Vì lãi suất ngắn hạn có ảnh hưởng quan trọng không chỉ đến giá trị đồng tiền mà còn đến toàn bộ nền kinh tế, nên nhà đầu tư thường dự đoán và phản ánh trước vào giá. Do đó, cần thận trọng khi giao dịch trước và sau thời điểm công bố lãi suất.
Ngân hàng Dự trữ New Zealand (Reserve Bank of New Zealand) Ngân hàng Trung ương New Zealand (RBNZ) tổ chức họp hội đồng tổng cộng 8 lần mỗi năm để quyết định chính sách tiền tệ nhằm duy trì sự ổn định của các tổ chức tài chính.
Ngân hàng Trung ương Canada (Bank of Canada) Ngân hàng Trung ương Canada (BOC) tổ chức họp 8 lần mỗi năm để quyết định lãi suất cơ bản và chính sách tiền tệ với mục tiêu ổn định giá cả và tăng trưởng kinh tế.
Ngân hàng Dự trữ Úc (Reserve Bank of Australia) Ngân hàng Trung ương Úc (RBA) tổ chức họp chính sách tiền tệ vào thứ Ba đầu tiên mỗi tháng (trừ tháng 1) và công bố lãi suất cơ bản cùng tuyên bố chính sách.
Chú ý kết quả của Mỹ, Anh, Nhật Đặc biệt, Mỹ, Anh và Nhật công bố cả kết quả bỏ phiếu cùng với tuyên bố chính sách sau cuộc họp chính sách tiền tệ; tùy theo kết quả biểu quyết, tỷ giá có thể bị ảnh hưởng rất lớn nên cần theo dõi kỹ. Với Mỹ và Nhật, kết quả bỏ phiếu được công bố ngay trong tuyên bố sau khi cuộc họp kết thúc, còn với Anh có thể xác nhận trong biên bản MPC được công bố sau đó 2 tuần.